Οδηγός AI Act
Το ισχύον πλαίσιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη μετά τον ν. 5321/2026 και τον Digital Omnibus — αρμόδιες αρχές, προθεσμίες που τρέχουν ήδη και οι τρεις παράλληλες υποχρεώσεις αναφοράς, με παραπομπές στα ΦΕΚ.
1. Οι δύο πράξεις και τι άλλαξε
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 (AI Act) τέθηκε σε ισχύ την 1η Αυγούστου 2024, με σταδιακή εφαρμογή. Η γενική ημερομηνία εφαρμογής της 2ας Αυγούστου 2026 δεν μεταβλήθηκε — οι υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 ισχύουν ήδη. Ο Digital Omnibus μετέθεσε όμως τα δύο βαριά κύματα του υψηλού κινδύνου:
| Ημερομηνία | Τι εφαρμόζεται | Ποιον αφορά |
|---|---|---|
| 2.2.2025 | Απαγορευμένες πρακτικές (άρ. 5) και παιδεία ΤΝ (AI literacy) | Όλους |
| 2.8.2025 | Μοντέλα γενικού σκοπού (GPAI), διακυβέρνηση, καθεστώς κυρώσεων | Παρόχους GPAI |
| 2.8.2026 | Γενική εφαρμογή· διαφάνεια άρθρου 50 (chatbots, deepfakes, συνθετικό περιεχόμενο)· έναρξη επιβολής | Όλους — ισχύει ήδη |
| 2.12.2026 | Νέες απαγορεύσεις (μη συναινετικό οπτικοακουστικό υλικό, CSAM)· τέλος μεταβατικής περιόδου μηχανικά αναγνώσιμης σήμανσης | Παρόχους παραγωγικής ΤΝ |
| 2.8.2027 | Υποχρεωτική λειτουργία εθνικού ρυθμιστικού δοκιμαστηρίου | Κράτη-μέλη |
| 2.12.2027 | Υψηλός κίνδυνος Παραρτήματος ΙΙΙ — αυτοτελή συστήματα (μετάθεση από 2.8.2026) | Παρόχους και φορείς εφαρμογής |
| 2.8.2028 | Υψηλός κίνδυνος Παραρτήματος Ι — ΤΝ ενσωματωμένη σε ρυθμιζόμενα προϊόντα (MDR/IVDR) | Κατασκευαστές προϊόντων |
| 2.8.2030 | Συμμόρφωση προϋπαρχόντων συστημάτων υψηλού κινδύνου που χρησιμοποιούνται από δημόσιες αρχές (άρ. 111 Κανονισμού) | Δημόσιο τομέα |
2. Οι τρεις προθεσμίες που πρέπει να έχετε στο ημερολόγιο
Κάθε φορέας του Δημοσίου που ήδη λειτουργεί σύστημα ΤΝ το δηλώνει «αμελλητί και πάντως όχι πέραν της 31ης.12.2026» (ν. 5321/2026 άρ. 25 §2). Για νέα συστήματα η δήλωση είναι προαπαιτούμενο πριν τη λειτουργία (άρ. 21).
Αυτοτελή συστήματα υψηλού κινδύνου: πλήρες σύστημα διαχείρισης κινδύνου, ποιότητα δεδομένων, τεκμηρίωση, ανθρώπινη εποπτεία, αξιολόγηση συμμόρφωσης.
Τα προϋπάρχοντα συστήματα ιδιωτικών φορέων εξαιρούνται έως ουσιώδη μεταβολή σχεδιασμού — ο δημόσιος τομέας όχι: συμμόρφωση έως 2.8.2030 ανεξαρτήτως μεταβολής (άρ. 111).
3. Ποιος εποπτεύει τι στην Ελλάδα (ν. 5321/2026)
| Όργανο | Ρόλος | Διάταξη |
|---|---|---|
| ΑΠΔΠΧ | Αρχή εποπτείας της αγοράς για απαγορευμένες πρακτικές, υψηλό κίνδυνο Παραρτήματος ΙΙΙ και διαφάνεια άρ. 50· ενιαίο σημείο επαφής με την Επιτροπή· αποδέκτης του ενιαίου συστήματος καταγγελιών | άρ. 3, 4, 7 |
| ΕΕΤΤ | Κοινοποιούσα αρχή για τους κοινοποιημένους οργανισμούς· φιλοξενεί το Κέντρο Συντονισμού και Τεχνογνωσίας για την ΤΝ | άρ. 5, 6 |
| ΑΠΔΠΧ + ΕΕΤΤ | Κοινή εποπτεία του εθνικού ρυθμιστικού δοκιμαστηρίου (AI regulatory sandbox) — η νομική βάση θεσπίστηκε έναν χρόνο πριν από την υποχρεωτική προθεσμία | άρ. 12 |
| Ειδική Γραμματεία ΤΝ (Υπ. Ψηφ. Διακυβέρνησης) | Τήρηση του Μητρώου Συστημάτων ΤΝ του Δημοσίου· Παρατηρητήριο ΤΝ | άρ. 21, 22 |
4. Οι ελληνικές ιδιαιτερότητες — αυστηρότερες από τον Κανονισμό
| Ρύθμιση | Τι προβλέπει | Γιατί έχει σημασία |
|---|---|---|
| Δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες (άρ. 13) | Έγκριση «μόνο κατόπιν ρητής έγγραφης άδειας»· «η άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας των τριάντα (30) ημερών … δεν τεκμαίρεται ως έγκριση» | Αναιρεί τη σιωπηρή έγκριση που επιτρέπει το άρ. 60 §4 του Κανονισμού. Πιλοτική εφαρμογή σε κλινικό περιβάλλον δεν ξεκινά επειδή η αρχή σιώπησε |
| Περιοδικές χρηματικές κυρώσεις (άρ. 16) | Έως «το δύο τοις εκατό (2%) του μέσου ημερήσιου συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών» για μη συμμόρφωση με εντολή· παύει με την απόδειξη συμμόρφωσης | Μηχανισμός εξαναγκασμού πέραν των προστίμων του Κανονισμού (έως 35 εκατ. € ή 7% για απαγορευμένες πρακτικές, έως 15 εκατ. € ή 3% για λοιπές παραβάσεις) |
| Deepfakes (άρ. 23) | Ποινικές κυρώσεις για αφαίρεση ή αλλοίωση των σημάνσεων διαφάνειας του άρ. 50 σε περιεχόμενο βαθυπαραποίησης | Ισχύει ήδη, αφού συνδέεται με το άρ. 50 που εφαρμόζεται από 2.8.2026 |
| Καταγγέλλοντες (άρ. 20) | Οι παραβάσεις του Κανονισμού εντάσσονται στο πεδίο του ν. 4990/2022 (whistleblowing) | Τα εσωτερικά κανάλια αναφορών του οργανισμού πρέπει να επεκταθούν ώστε να καλύπτουν και την ΤΝ |
5. Περιστατικό σε σύστημα ΤΝ: τρεις αναφορές, ένα συμβάν
Για φορέα υγείας που υπάγεται στη NIS2, περιστατικό σε σύστημα ΤΝ υψηλού κινδύνου μπορεί να ενεργοποιήσει τρία παράλληλα καθεστώτα γνωστοποίησης:
| Πλαίσιο | Αποδέκτης | Προθεσμία |
|---|---|---|
| Ν. 5160/2024 άρ. 16 (NIS2) | Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας / CSIRT | 24 ώρες έγκαιρη προειδοποίηση · 72 ώρες κοινοποίηση · 1 μήνας τελική έκθεση |
| Κανονισμός 2024/1689 (σοβαρό συμβάν) | ΑΠΔΠΧ ως αρχή εποπτείας αγοράς | Κατά τον Κανονισμό — βραδύτερη |
| GDPR άρ. 33 (αν θίγονται προσωπικά δεδομένα) | ΑΠΔΠΧ ως εποπτική αρχή | 72 ώρες |
6. AI Act και NIS2: σωρευτική εφαρμογή, όχι ιεραρχία
Ο Κανονισμός ρυθμίζει το σύστημα (σχεδιασμός, δεδομένα εκπαίδευσης, ανθρώπινη εποπτεία, ανθεκτικότητα μοντέλου)· η NIS2 ρυθμίζει την οντότητα (δίκτυα, συστήματα, διαχείριση κινδύνου του φορέα συνολικά). Η συμμόρφωση με το ένα δεν εξαντλεί το άλλο. Το άρθρο 15 του Κανονισμού («ακρίβεια, ισχυρότητα και κυβερνοασφάλεια») κατονομάζει ρητά τη δηλητηρίαση δεδομένων και μοντέλου (data/model poisoning), τα ανταγωνιστικά παραδείγματα (adversarial examples) και την αποφυγή μοντέλου (model evasion) — απειλές που το πρόγραμμα κυβερνοασφάλειας του φορέα οφείλει πλέον να καλύπτει ονομαστικά.
7. Τι ΔΕΝ άλλαξε — η οριοθέτηση της κατάργησης
Το άρθρο 26 του ν. 5321/2026 ορίζει: «Από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου καταργείται το Κεφάλαιο Β΄ του Μέρους Α΄ του ν. 4961/2022». Το Κεφάλαιο Β΄ είναι τα άρθρα 3–14 — η πρώτη εθνική απόπειρα ρύθμισης της ΤΝ (εκτιμήσεις αλγοριθμικού αντικτύπου, μητρώα κ.λπ.), η οποία αντικαθίσταται χωρίς αυτόματη συνέχεια.
Τα άρθρα 18–20 του ίδιου νόμου — Υπεύθυνος Ασφάλειας Συστημάτων Πληροφορικής και Επικοινωνιών (Υ.Α.Σ.Π.Ε.), καθήκοντα, σχέδιο ανάλυσης κινδύνου — ανήκουν στο Κεφάλαιο Γ΄ («Ρυθμίσεις για την ασφάλεια πληροφοριών και δικτύων») και παραμένουν σε πλήρη ισχύ. Ό,τι ισχύει στον Οδηγό ΥΑΣΠΕ δεν θίγεται από τον νέο νόμο.
8. Λίστα άμεσων ενεργειών για φορέα υγείας
| # | Ενέργεια | Βάση |
|---|---|---|
| 1 | Χαρτογράφηση όλων των συστημάτων ΤΝ σε λειτουργία — από υποβοήθηση απεικονιστικής διάγνωσης έως δρομολόγηση ραντεβού και chatbots | Προϋπόθεση για όλα τα επόμενα |
| 2 | Δήλωση στο Μητρώο για δημόσιους φορείς — υπάρχοντα έως 31.12.2026, νέα πριν τη λειτουργία | ν. 5321/2026 άρ. 21, 25 §2 |
| 3 | Ταξινόμηση κινδύνου ανά σύστημα: απαγορευμένο / υψηλού κινδύνου (Παρ. Ι ή ΙΙΙ — κρίνει την προθεσμία) / διαφάνειας / ελάχιστου | Καν. 2024/1689 όπως ισχύει |
| 4 | Συμμόρφωση διαφάνειας τώρα: ενημέρωση χρηστών για chatbots, σήμανση συνθετικού περιεχομένου και deepfakes | άρ. 50 — ισχύει από 2.8.2026 |
| 5 | Επέκταση καναλιών whistleblowing ώστε να καλύπτουν παραβάσεις ΤΝ | ν. 5321/2026 άρ. 20 → ν. 4990/2022 |
| 6 | Ενοποίηση της απόκρισης περιστατικών ώστε ένα συμβάν να παράγει και τις τρεις αναφορές (ΕΑΚ 24ω, ΑΠΔΠΧ ×2) | ν. 5160/2024 άρ. 16 · Καν. 2024/1689 · GDPR άρ. 33 |
| 7 | Ένταξη των απειλών ΤΝ (data poisoning, adversarial, model evasion) στην αποτίμηση κινδύνου και στο μητρώο απειλών | Καν. 2024/1689 άρ. 15 + NIS2 άρ. 21 |
| 8 | Καμία πιλοτική δοκιμή συστήματος υψηλού κινδύνου σε πραγματικές συνθήκες χωρίς ρητή έγγραφη άδεια | ν. 5321/2026 άρ. 13 |
Πηγές και παραπομπές
- ν. 5321/2026 (ΦΕΚ Α΄ 114/20.07.2026) — Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689, τροποποίηση του ν. 4961/2022 και άλλες διατάξεις. Ιδίως άρθρα 3–7 (αρχές), 12–13 (καινοτομία και δοκιμές), 16–20 (κυρώσεις, καταγγέλλοντες), 21–23 (δημόσιος τομέας, deepfakes), 25–26 (μεταβατικές και καταργούμενες).
- Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 (AI Act), ιδίως άρθρα 5, 6 και Παραρτήματα Ι/ΙΙΙ, 15, 50, 60, 99, 111.
- Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1744 («Digital Omnibus on AI») — Επίσημη Εφημερίδα 24.07.2026, έναρξη ισχύος 27.07.2026. Μετάθεση προθεσμιών υψηλού κινδύνου, νέες απαγορεύσεις άρθρου 5.
- ν. 4961/2022 (ΦΕΚ Α΄ 146/27.07.2022) — τα άρθρα 18–20 (Υ.Α.Σ.Π.Ε.) παραμένουν σε ισχύ· καταργήθηκαν μόνο τα άρθρα 3–14 (Κεφάλαιο Β΄ Μέρους Α΄).
- ν. 5160/2024 (ΦΕΚ Α΄ 195/27.11.2024) — ενσωμάτωση NIS2· άρθρο 16 για τις προθεσμίες γνωστοποίησης 24/72 ωρών.
- ν. 4990/2022 — προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις (whistleblowing).
- Όλα τα αναγνωριστικά άρθρων επαληθεύτηκαν στο πρωτότυπο κείμενο των ΦΕΚ.